fbpx

Europejska Karta Gleby

Aktualnie Zielony Ład mocno stawia na ochronę gleb. Jednak problemem ochrony gleb był poruszany przez polityków o wiele wcześniej. Już w roku 1972 r. Rada Europy przyjęła Europejską Kartę Gleby, która zawiera 12 postulatów dotyczących znaczenia gleby oraz to w jaki sposób powinna być "traktowana". Oto one:

 

  1. Gleba jest jedną z najcenniejszych wartości dla człowieka. Umożliwia życie na Ziemi zwierzętom i roślinom. 
    • Jest niezbędna do egzystencji człowieka jako źródło pożywienia i surowców. Jest podstawową częścią biosfery i wraz z roślinnością i klimatem pomaga regulować krążenie i wpływa na jakość wody.
    • Gleba zawiera ślady ewolucji ziemi i jej żywych stworzeń oraz jest podstawowym elementem krajobrazu, należy wziąć pod uwagę jego naukowe i kulturowe zainteresowanie.
  2. Gleba stanowi źródło materii organicznej. Może łatwo ulec zniszczeniu.
    • Gleba to cienka warstwa pokrywająca część powierzchni ziemi. Zastosowanie jest ograniczone klimatem i topografią. Tworzy się powoli w wyniku procesów fizycznych, fizykochemicznych i biologicznych, ale może zostać szybko zniszczona przez nieostrożne działanie. Jej zdolność produkcyjna może być ulepszona przez staranne zarządzanie.
  3. Gleba powinna być chroniona przed erozją.
    • Gleba jest narażona na działanie warunków atmosferycznych; ulega erozji pod wpływem wody, wiatru, śniegu i lodu. Nieostrożna działalność człowieka przyspiesza proces erozji niszcząc strukturę gleby i jej normalną odporność na działanie erozyjne.
    • We wszystkich sytuacjach należy zastosować odpowiednie fizyczne i biologiczne metody ochrony gleby przed przyspieszoną erozją.
  4. Gleba powinna być chroniona przed zanieczyszczeniami.
    • Niektóre nawozy chemiczne i pestycydy, stosowane bez rozeznania lub kontroli, mogą gromadzić się na ziemi uprawnej i w ten sposób mogą przyczyniać się do zanieczyszczenia gleby, wód gruntowych, cieków wodnych i powietrza.
    • Osoby odpowiedzialne muszą zapewnić odpowiednie uzdatnianie wody i usunąć odpady w miejsca do tego przystosowane.
  5. Gleba jest wykorzystywana dla celów rolniczych, przemysłowych i innych. Polityka planowania regionalnego powinna uwzględniać właściwości przyrodnicze gleby oraz aktualne i przyszłe potrzeby danej społeczności.
    • Społeczeństwo przemysłowe wykorzystuje ziemię pod rolnictwo, do celów przemysłowych i innych. Polityka planowania regionalnego musi być zaplanowana tak, aby uwzględniać właściwości gleby.
    • Gleba może być wykorzystywana na wiele sposobów i generalnie jest eksploatowana zgodnie z potrzebami ekonomicznymi i społecznymi. Jednak wykorzystanie tego musi zależeć od jej właściwości, płodności i usług społeczno-gospodarczych.
  6. Rolnicy i leśnicy zobowiązani są do stosowania metod, które mają na celu ochronę wartości gleby.
    • Maszyny i nowoczesne techniki pozwalają na znaczne zwiększenie plonów, ale stosowane bezkrytycznie mogą zakłócić naturalną równowagę gleby, zmieniając jej właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne. Niszczenie materii organicznej w glebie przez niewłaściwe metody uprawy i niewłaściwe użycie ciężkiego sprzętu są ważnymi czynnikami pogarszającymi strukturę gleby, a tym samym plon roślin uprawnych. Intensywne zarybianie może w podobny sposób uszkodzić strukturę gleby użytków zielonych.
    • Leśnictwo powinno kłaść odpowiedni nacisk na metody poprawy eksploatacji, które zapobiegną degradacji gleby.
    • Metody uprawy roli i zbioru powinny chronić i poprawiać właściwości gleby. Wprowadzanie nowych technik na szeroką skalę powinno być podejmowane dopiero po zbadaniu możliwych wad.
  7. Rozwój urbanizacyjny powinien być planowany tak, aby minimalizować niszczenie gleby.
    • Miasta wykorzystują glebę do zapewnienia infrastruktury niezbędnej do życia w mieście (drogi, wodociągi itp.) oraz poprzez wytwarzanie coraz większych ilości odpadów, które muszą być utylizowane.
    • Rozwój miast musi być skoncentrowany i tak zaplanowany, aby w jak największym stopniu uniknąć przejmowania dobrej jakości gleby.
  8. Już na pierwszym etapie projektów budowy sieci infrastruktury, powinno się uwzględniać ochronę gleby.
    • Operacje takie jak budowa tam, mostów, dróg, kanałów, fabryk czy domów mogą mieć mniej lub bardziej trwały wpływ na otaczający grunt, zarówno w zasięgu ręki, jak i na odległość. Często zmieniają naturalny drenaż i zwierciadła wody. Takie następstwa należy ocenić, aby podjąć odpowiednie środki w celu przeciwdziałania szkodom.
  9. Zasoby gleby są nie do zastąpienia
    • Gleba jest niezbędnym, ale ograniczonym zasobem. Dlatego jej wykorzystanie należy planować racjonalnie, co oznacza, że właściwe organy planistyczne muszą nie tylko uwzględniać pilne potrzeby, ale także zapewniać długoterminową ochronę gleby przy jednoczesnym zwiększeniu lub przynajmniej utrzymaniu jej zdolności produkcyjnej,
    • Potrzebna jest zatem właściwa polityka ochrony gleby, co oznacza odpowiednią strukturę administracyjną.
  10. Dla zapewnienia racjonalnego użytkowania i ochrony gleb muszą być poparte szerokimi i wielokierunkowymi badaniami naukowymi.
    • Badania nad glebą i jej użytkowaniem muszą być w pełni popierane. Od tego zależy doskonalenie technik konserwatorskich w rolnictwie i leśnictwie, wypracowanie standardów stosowania nawozów chemicznych, opracowanie substytutów toksycznych pestycydów oraz metod ograniczania zanieczyszczeń.
    • Badania naukowe są niezbędne, aby zapobiegać skutkom niewłaściwego użytkowania gleby w jakiejkolwiek działalności człowieka.
  11. Ochronie gleby należy poświęcać wiele uwagi i troski. Europejska Karta Gleby ma na celu podniesienie świadomości społecznej na wszystkich istniejących poziomach edukacji.
    • Coraz większy rozgłos, dostosowany do wymogów krajowych, należy poświęcić potrzebie ochrony jakości gleby i metodom, za pomocą których można osiągnąć ten cel. Władze powinny dążyć do tego, aby informacje przekazywane opinii publicznej przez środki masowego przekazu były naukowo poprawne. Zasady ochrony gleby muszą być w pełni uwzględnione w programach nauczania na wszystkich poziomach jako element edukacji ekologicznej.
  12. Organy urzędowe i władze powinny należycie planować, ochraniać i użytkować zasoby gleby.
    • Aby zapewnić efektywne planowanie i zarządzanie gruntami oraz aby umożliwić ustanowienie prawdziwej polityki ochrony gleby, muszą być znane właściwości różnych rodzajów gleby, ich możliwości i rozmieszczenie. Każdy kraj musi sporządzić inwentaryzację swoich zasobów glebowych.
    • Do tego celu niezbędne są mapy gleb, uzupełnione odpowiednio o specjalne mapy dotyczące użytkowania gruntów, geologii, hydrogeologii gleb, zdolności gleby, roślinności itp. Mapy te powinny być przygotowane w sposób umożliwiający porównanie na poziomie międzynarodowym.

Aktualnie ze względu na zły stan gleb w UE w ramach Zielonego Ładu Komisja Europejska chce wprowadzić „Ustawę o zdrowiu gleby”. Ma ona być przedstawiona do 2023 r. 

 

Źródła:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Europejska_Karta_Gleby

https://swiatrolnika.info/europejska-karta-gleby

https://rm.coe.int/090000168067e296

 

Obornik jako źródło materii organicznej dla gleby

Tylko dobrej jakości obornik wspomaga tworzenie próchnicy

Obornik jest jednym z najlepszych nawozów naturalnych wspierających proces odbudowy próchnicy w glebie. Jest jedno ale … musi być dobrze przekompostowany! Tylko taki obornik będzie wspomagał proces tworzenia się frakcji próchnicznych – kwasów fulwowych, huminowych i humianów. Dzięki ich obecności w glebie poprawie ulegają właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne gleby tj: zdolności sorpcyjne, stosunki wodno-powietrzne, struktura gleby, aktywność mikrobiologiczna czy zdrowotność roślin.

Czy warto stosować świeży obornik?

Sprawa zaczyna się komplikować w momencie, kiedy do nawożenia pól użyjemy świeżego obornika. Dlaczego? Ponieważ cały proces fermentacji, zamiast w pryzmie będzie zachodzi w glebie, a to wiąże się z negatywnymi skutkami dla gleby i roślin uprawnych.

Skutki przyorania nieprzekompostowanego obornika w wielkim skrócie:

  • mikroorganizmy glebowe zużywają cały tlen zawarty w materii organicznej (oborniku)
  • kiedy brakuje tlenu zaczynają tworzyć się warunki beztlenowe
  • materia organiczna (obornik) zaczyna gnić,
  • zaczynają wytwarzać się kwasy organiczne (m.in. mrówkowy, masłowy, octowy) oraz substancje trujące (indol, skatol, putrescyna, toksyczne fenole), które zakłócają prawidłowy rozwój roślin i pogarszają jakość płodów rolnych
  • bardzo szybko namnażają się bakterie beztlenowe
  • drobnoustroje tlenowe zostają wyparte przez bakterie gnilne
  • mikroby gnilne „zjadają” materię organiczną i ją mineralizują – proces humifikacji nie następuje!!!!
  • w wewnątrz pryzmy temperatura wzrasta nawet do 60℃, co umożliwia zniszczenie nasion chwastów, jaj pasożytów, larw i poczwarek szkodników czy baterie - w glebie ten proces nie występuje

Wniosek nasuwa się jeden. Nawet nawozy naturalne mogą zaszkodzić jeżeli zostaną zastosowane w nieodpowiedni sposób.

Przenawożenie gleby szkodzi przede wszystkim opłacalności produkcji

Zasada „Im więcej tym lepiej” w przypadku używania wysokoprocentowych nawozów mineralnych nie sprawdza się. Takie działania mogą doprowadzić do kumulacji nadmiernych ilości składników pokarmowych w profilu glebowym. W wielu przypadkach taka sytuacja jest znacznie groźniejsze niż niedobór tych składników w glebie. Nawozy mineralne nie powinny być stosowane profilaktycznie („na wszelki wypadek”). Z punktu widzenia produkcji nawozy mineralne cechują się najwyższą efektywnością i opłacalnością, gdy są stosowane w celu korygowania zasobów glebowych! Stosowanie zbyt dużych ilości nawozów mineralnych, a także nierozcieńczonego nawozu kurzego (nawóz organiczny!!) jest bardzo szkodliwe dla roślin oraz gleby i środowiska.

Przenawożona gleba to gorsze warunki dla rozwoju korzeni
Stosowanie dużych ilości nawozów mineralnych przyczynia się do jej zasolenia czyli nadmiernej koncentracja składników mineralnych w wierzchniej warstwie gleby, zwłaszcza w sąsiedztwie korzeni roślin. Oprócz zasolenia przyczyniają się także do zakwaszenia gleby. Oba zjawiska bardzo niekorzystnie odbijają się na rozwoju roślin. Prowadzą do:

  • zachwiania pobierania składników pokarmowych przez system korzeniowy,
  • uwsteczniania składników pokarmowych,
  • uaktywniania się metali ciężkich,
  • niewłaściwego odżywienia roślin
  • wystąpienia suszy fizjologicznej (stanu, w którym rośliny pomimo obecności wody w glebie, nie są w stanie jej pobrać).
  • w skrajnych przypadkach do więdnięcia i zamierania całych upraw.

Przywrócenie odpowiedniej jakości i żyzności zniszczonej w ten sposób gleby jest bardzo kosztownym i długotrwałym zabiegiem.

Eutrofizacja wód
Nadmiar niektórych pierwiastków – zwłaszcza azotu i fosforu – ma bardzo negatywne skutki dla środowiska. Oba składniki podczas intensywnych opadów wypłukiwane są z gleby, trafiając w znacznej części do zbiorników wodnych, znacznie podnosząc ich żyzność. W takich zbiornikach następuje bardzo szybki rozrost biomasy- głównie glonów - które zarastają zbiornik, a obumierając i ulegając rozkładowi, zużywają tlen rozpuszczony w wodzie. Prowadzi to do znacznego ograniczenia, a w ekstremalnych przypadkach nawet do wymarcia populacji organizmów tlenowych znajdujących się w danym zbiorniku.

Rośliny przenawożone azotem to rośliny słabe i wrażliwe na czynniki zewnętrzne
W przypadku roślin najczęściej dochodzi do przenawożenia azotem. Taka roślina rozwija się zbyt szybko, produkuje dużą masę zieloną (im więcej składników odżywczych wykorzystywanych jest do produkcji masy zielonej, tym mniej ich zostaje dla ziaren lub korzeni), jest bardziej narażona na infekcje wywołane grzybami czy drobnoustrojami, ponieważ jej mechanizmy odpornościowe nie są niewykształcone. Jest również bardzo wrażliwa na niskie temperatury, a jej wegetacja jest zaburzona. Plony takiej rośliny gorzej znoszą przechowywanie oraz gromadzą szkodliwe dla zdrowia azotany (sprzyjają rozwojowi chorób nowotworowych przewodu pokarmowego).
Przenawożenie innymi składnikami występuje rzadziej, jednak z roku na rok szkodliwość ich nadmiaru uwidacznia się coraz bardziej. Najczęściej przekroczenie optymalnych ilości pierwiastków w glebie uwidacznia się poprzez zaburzenia w pobieraniu składników pokarmowych przez system korzeniowy na skutek występujących pomiędzy różnymi pierwiastkami antagonizmów.


Nadmierne stosowanie nawozów mineralnych niesie ze sobą negatywne skutki środowiskowe i finansowe. Przenawożenie często jest przyczyną pogorszenia jakości i wielkości plonów .W takiej sytuacji zysk ze sprzedaży zebranych plonów jest zdecydowanie niższy, a poniesione nakłady nie potrzebnie za wysokie.

Racjonalne nawożenie to unikanie zarówno niedoboru, jak i nadmiaru nawozów

Racjonalne nawożenie to unikanie zarówno niedoboru, jak i nadmiaru nawozów

Czy nawożenie „na wyczucie” i podawanie większych ilości nawozów „na wszelki wypadek” jest racjonalnym podejściem do upraw rolnych? Na pewno nie! Po pierwsze – nadmiar nawozów prowadzi do zanieczyszczenia gleby. Po drugie – może zaszkodzić uprawom. Niektórym osobom może się wydawać, że lepiej, kiedy nawozu jest za dużo, niż za mało – przecież i tak rośliny pobiorą  tylko tyle, ile im potrzeba.

Jednak niezupełnie tak jest. Na prawidłowe pobieranie nawozów przez rośliny wpływa kilka czynników:

  • po pierwsze – stężenie (ilość) soli mineralnych w glebie. Przyswajanie nawozów przez rośliny jest najlepsze w pewnym optymalnym zakresie ich stężenia w roztworze glebowym. Jeśli stężenie to jest zbyt duże, ciśnienie osmotyczne roztworu glebowego wzrasta i woda z rozpuszczonymi w niej nawozami nie wnika efektywnie do korzeni. W skrajnych przypadkach nadmiar taki może mieć działanie toksyczne dla roślin i powodować ich obumarcie;
  • po drugie – forma nawozu. Przykładem jest azot – forma amonowa jest zwykle lepiej przyswajana przez rośliny, niż azotany;
  • po trzecie – pH gleby. Zbyt kwaśny lub zasadowy odczyn gleby może utrudniać przyswajanie wielu soli mineralnych;
  • po czwarte wreszcie – bardzo ważne są wzajemne proporcje poszczególnych makro- i mikroelementów. Nadmiar lub niedobór jednych składników może powodować złe wykorzystanie innych. To zjawisko nazywa się antagonizmem pierwiastków.

Oto przykłady antagonizmu pierwiastków, jako konsekwencje stosowania nawozów mineralnych w niewłaściwych proporcjach:

  • nadmiar magnezu może powodować względny niedobór wapnia i potasu (nawet przy obecności tych pierwiastków w glebie), a nadmiar potasu powoduje względny niedobór magnezu i wapnia,
  • nadwyżka wapnia powoduje zmniejszone przyswajanie żelaza, boru, manganu, magnezu i potasu,
  • nadmiar fosforanów w glebie powoduje unieruchomienie (poprzez wytrącanie trudno rozpuszczalnych soli) i słabe przyswajanie miedzi, cynku i manganu, a nadwyżka żelaza „unieruchamia” w glebie fosforany.
  • nadmiar azotu powoduje gorsze przyswajanie boru i miedzi, a nadmiar formy azotanowej także siarki i fosforu,
  • zbyt duża proporcja miedzi obniża przyswajalność żelaza, manganu i cynku, a nadmiar molibdenu powoduje względny niedobór miedzi.

Badanie składu gleby pozwoli poprawić stan gleby i opłacalność upraw!

Jak widać, równowaga pierwiastków w glebie jest złożona, a osiągnięcie właściwych proporcji wymaga znajomości składu gleby. Dlatego najlepsze efekty dają programy nawozowe dostosowane do konkretnego rodzaju gleby i konkretnego stanowiska uprawnego. Analiza składu gleby pozwoli ustalić, jakich składników jest w niej pod dostatkiem, a jakich brakuje; na tej podstawie określa się szczegółowe zalecenia nawozowe. Wydatek na analizę gleby to inwestycja, która w dłuższej perspektywie zwróci się wielokrotnie i pozwoli znacznie poprawić opłacalność produkcji rolnej. Po pierwsze – pozwoli zaoszczędzić wydatków na zbędne nawozy. Po drugie – poprawi jakość gleby, stan upraw, a co najważniejsze – pozytywnie wpłynie jakość i ilość plonów.  

Gleby w Polsce

Gleby w Polsce cechują się dużą różnorodnością i w większości niską naturalną żyznością. Uzyskiwanie wysokich plonów wymaga wszechstronnej wiedzy agronomicznej oraz dogłębnego poznania właściwości gleb na których się gospodaruje. Poniżej przedstawiamy najczęściej występujące typy gleb w Polsce oraz ich krótką charakterystykę:

GLEBY BIELICOWE

Gleby te tworzą się zazwyczaj z piasków luźnych i słabogliniastych na obszarach lasów iglastych.

  • charakteryzują się niską zawartością próchnicy,
  • silnym zakwaszeniem,
  • mają małą pojemność sorpcyjną
  • niski stopień nasycenia kationami zasadowymi.

Wykazują niekorzystne właściwości rolnicze:

  • są zbyt przepuszczalne,
  • nie trzymają wilgoci,
  • są ubogie w składniki pokarmowe oraz
  • zbyt kwaśne.

W związku z tym wymagają intensywnego nawożenia i starannej uprawy.


GLEBY PŁOWE

Gleby te powstają z piasków gliniastych lekkich, mocnych lub słabogliniastych oraz z lessu i glin zwałowych na terenach porośniętych lasami mieszanymi. Charakteryzują się odczynem słabokwaśnym.W zależności od skały macierzystej wykazują różną wartość rolniczą (od II do V klasy). Wyróżniamy:

  1. Gleby płowe wytworzone z lessu - Są to gleby ciepłe, łatwe do uprawy i na ogół posiadają dobre właściwości wodno-powietrzne.
  2. Gleby płowe wytworzone z piasków – charakteryzują się dużą przewiewnością i przepuszczalnością, odczyn od kwaśnego do obojętnego, są w miarę zasobne w składniki pokarmowe oraz krzemiany.
  3. Gleby płowe wytworzone z gliny – dobre stosunki wodno-powietrzne, odczyn słabokwaśny lub kwaśny.

GLEBY BRUNATNE

Gleby te powstały ze skał macierzystych różnego pochodzenia tj: gliny, lessy, utwory pyłowe, piaski i piaskowce. Gleby brunatne w zależności od skały macierzystej wykazują różną wartość rolniczą. Wyróżniamy:

  1. Gleby brunatne wytworzone z piasków to gleby słabopróchniczne, o słaborozwiniętym kompleksie sorbcyjnym, silnie przepuszczalne i wrażliwe na przesuszenie, ubogie w składniki pokarmowe, ciepłe, łatwo obsychające, szybko reagujące na nawożenie.
  2. Gleby brunatne wytworzone z utworów pyłowych oraz lessów – łatwe do uprawy, silnie porowate, ciepłe, słabopróchniczne, łatwo podlegają procesom erozyjnym
  3. Gleby brunatne wytworzone z glin lekkich i średnich – średniopróchniczne, łatwe do uprawy, o dobrych warunkach wilgotnościowych, strukturalne, zasobne w składniki pokarmowe
  4. Gleby brunatne wytworzone z glin ciężkich i iłów – próchniczne, urodzajne, ale trudne do uprawy, słabo przepuszczalne, zagęszczone

Kontakt

Aleja KEN 57/2
02-797 Warszawa
+48 601 727 445
projektgleba@naturalcrop.com
Image